Pełne pasji i aktywne, lecz rozkojarzone nastolatki

Pełne pasji i aktywne, lecz rozkojarzone nastolatki

Życie nastolatka niesie wiele wyzwań. Z jednej strony pewne siebie, aktywne i pełne pasji do tego, co robią, a z drugiej spóźnialskie, zapominające o zobowiązaniach i z trudnościami dotyczącymi podstawowych zadań domowych. Czasami ciężko uwierzyć, że ten zdolny młody człowiek może mieć problemy w tak podstawowych sferach. A jednak. I nie jest to kwestia wieku, buntu czy mniejszej inteligencji. To kwestia kształtujących się funkcji wykonawczych, czyli tych, które pomagają człowiekowi w wielu życiowych sprawach: regulują zachowanie, pomagają w wyznaczaniu celów i dążą do równowagi między potrzebami i obowiązkami. Odpowiedni trening dotyczący właśnie tych funkcji pomoże nastolatkowi w osiąganiu pożądanych życiowo umiejętności, wzmacniając tym samym jego poczucie sprawstwa i kontroli nad sobą. Szczególnie ważne jest to teraz, kiedy nasi podopieczni przebywają na nauczaniu zdalnym, gdzie należy wykorzystywać wiele umiejętności wykonawczych. Trening tego rodzaju procesów poznawczych, uwzględniający specyfikę wieku nastoletniego, a skierowany do zatroskanych dorosłych, znajdziemy w książce R. Guare, C. Guare i P. Dawson „Nastolatki zdolne, ale rozkojarzone. Skuteczny trening umiejętności” Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Pozycja ta od początku ujęła mnie językiem, którym została napisana: konkretnym, prostym a jednocześnie bogatym w informacje. Preferuję taki styl podczas czytania, gdyż łatwo go przeformułować w celu omawiania ważnych tematów z rodzicami, chociaż ta pozycja jest napisana przede wszystkim z myślą o rodzicach, więc język treści jest bardzo zrozumiały.

Początek zachęca do dalszej lektury, gdyż wskazuje, że to, co dzieje się z nastolatkiem, nie jest niczym nadzwyczajnym, a jedynie naturalnym etapem w dorastaniu. Owszem, są dzieciaki z większymi trudnościami w zakresie funkcji wykonawczych – i dlatego powstała ta książka. Uczy dorosłych w jaki sposób współpracować z nastolatkiem, aby rozwinął skrzydła. Warto przy tym pamiętać o jednym: nasz młody człowiek potrzebuje poczucia sprawczości i decyzyjności. Dyrektywna taktyka rodzicielska podczas dojrzewania przestaje więc zdawać egzamin. Owszem, rodzic nadal pozostaje autorytetem, ale z nastoletnim dzieckiem bardziej sprawdzają się negocjacje, kompromisy i pozytywna komunikacja. Wsparcie przy podnoszeniu się z porażek i zachęcanie do dalszych prób. Dyskretna, lub kiedy trzeba wzmocniona, kontrola obowiązków szkolnych, domowych i standardów zachowania. Tę postawę pięknie oddaje cytat „Odtąd będziesz występować w roli pomocnika i katalizatora, a nie matki czy ojca kwoki”. Kiedy uporamy się z tą kwestią, możemy przejść do pracy nad funkcjami wykonawczymi.

Na początek warto jednak wspomnieć, czym one są. Najprościej (i najkrócej) mówiąc, są to umiejętności potrzebne do skutecznego wykonywania zadań i rozwiązania problemów. Dzięki nim nastolatek (dorosły zresztą też) jest w stanie spełniać swoje własne plany i marzenia dotyczące przyszłości. Według opracowania autorów, są to dokładnie:
👉Hamowanie reakcji,
👉Pamięć operacyjna,
👉Kontrola emocjonalna,
👉Elastyczność,
👉Utrzymywanie uwagi,
👉Rozpoczynanie zadań,
👉Planowanie / ustalanie priorytetów,
👉Organizacja,
👉Zarządzanie czasem,
👉Wytrwałość w dążeniu do celu,
👉Metapoznanie.

Każda z tych umiejętności jest w sposób wyczerpujący omówiona, odnajdziemy przykłady na podstawie których możemy ocenić poziom jej rozwoju u nastolatka, a także sposoby na ich wzmacnianie (oprócz tego, osoby zainteresowane biologią i neurobiologią odnajdą w przystępny sposób opracowane informacje na temat rozwoju biologicznego tych funkcji). Istotny aspekt stanowią także zasady, na podstawie których dąży się do wzmacniania i rozwijania poszczególnych funkcji wykonawczych, a są to między innymi pomoc nastolatkowi w nauczeniu się danej umiejętności poprzez planowanie odpowiednich strategii czy zapewnianie odpowiedniej ilości wsparcia w taki sposób, żeby nastolatek odniósł sukces.

Zanim jednak przejdziemy do praktyki, niezbędne jest określenie poziomu rozwoju każdej z tych funkcji u nastolatka, a mówiąc inaczej: które stanowią jego słabą, a które mocną stronę. Pomoże w tym opracowany przez autorów kwestionariusz umiejętności wykonawczych w dwóch wersjach: jednej dla rodzica, a drugiej dla nastolatka. Kiedy już wypełnią te kwestionariusze, rodzic może porównać obydwa i rozpocząć rozmowę ze swoim nastolatkiem na temat słabych i mocnych stron oraz tego, co będzie wzmacniane i rozwijane w pierwszej kolejności. Co ciekawe (i ważne!) autorzy dają możliwość przetestowania rodzicom własnych umiejętności wykonawczych i wychowawczych, dzięki czemu będą wiedzieć na których mogą polegać podczas pracy ze swoim dzieckiem oraz jak ich styl rodzicielski wpływa na potencjalne wyniki (nie wspominając o relacjach).

Również motywowanie młodego człowieka i organizowanie jego środowiska w taki sposób, aby osiągał sukcesy, są dziedzinami poruszonymi w omawianej książce, a tym samym stanowią cenne uzupełnienie całości treści. Dla mnie są to szczególnie ważne działy, gdyż dają mnóstwo praktycznych wskazówek co do komunikacji z nastolatkami.
Książka znajdzie zastosowanie zarówno w gabinecie terapeutycznym, szkolnym, jak również w zaciszu domowym, gdyż to do rodziców jest głównie adresowana. Zawiera praktyczne podpowiedzi, które można wdrażać na co dzień. Stanowi kompendium podstawowej wiedzy, która niezbędna jest we właściwym wspieraniu nastolatków w rozwoju procesów poznawczych. Warto mieć ją w swojej bibliotece, szczególnie teraz, kiedy funkcje wykonawcze odgrywają jeszcze większą rolę w dobie nauczania zdalnego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Powrót do góry

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij